Voorstelling van de Arkgemeenschap
Ik ben Anja T’Kindt en woon in Madona, het eerste huis van de Arkgemeenschap van Antwerpen. Vol trots hebben we onze 32 kaarsjes uitgeblazen en dat natuurlijk uitgebreid gevierd. In ons huis wonen 11 mensen, waarvan 7 met een mentale handicap. Het aantal assistenten (zo noemen wij onze begeleiders) varieert (er is steeds plaats voor een nieuwe assistent). Vaak zijn het jongeren afkomstig uit verschillende landen. Op dit ogenblik hebben we assistenten uit Nederland, België, Tsjechië, Duitsland en Polen. De meeste jonge assistenten engageren zich voor enkele weken tot een jaar. Wie wil kan natuurlijk veel langer blijven. Sommigen zijn er al 32 jaar…Verder hebben we nog een heleboel vrienden die regelmatig op bezoek komen en zich bij ons thuis voelen.
Overdag gaan de mensen met een handicap werken in de beschutte werkplaats of in het ‘t Ateljee (dagcentrum voor niet-werkenden, wat een naam!, alsof daar niet zou gewerkt worden!), de assistenten doen huishoudelijk werk, bereiden feestjes/vieringen voor, vergaderen, gaan met de mensen naar de dokter, sommigen studeren, … ’s Avonds komt iedereen terug thuis en worden er een heleboel verhalen verteld. Twee mensen koken, anderen spelen een spelletje, we poetsen samen, we drinken koffie of thee, we gaan winkelen, we hebben wekelijks een eucharistieviering, …
Het alledaagse leven is niet zo verschillend van een ander huisgezin: wij eten samen, we koken, we doen de afwas, we werken, we feesten heel veel, we bidden samen, we gaan op vakantie, … Het is een intens gemeenschapsleven waar we proberen een thuis te zijn voor elkaar en waar elkeen zichzelf mag zijn en mag groeien in wie hij is.
Zie me graag
Enkele weken geleden hadden we onze jaarlijkse opendeurdag. De weken voordien hebben we hard gewerkt om de viering voor te bereiden, een hele Arkvoorstelling op poten te zetten, 200 koude schotels te maken, een heleboel mensen ontvangen, ons huis eens goed poetsen, … Het werd uiteindelijk een aangenaam maar vermoeiend feest.
’s Avonds was er fuif. Toen het tijd werd om op te ruimen, zette de DJ zijn laatste cd op die hij gewoon liet uitdraaien. Ik begon mee op te ruimen. Toen zag ik Sam helemaal alleen dansen op de dansvloer. Sam houdt van sociaal contact. Hij vindt het zalig om mensen met zijn enthousiasme rond hem te verzamelen. Hij spreekt niet, maar heeft de gave om mensen blij te verwelkomen, met zijn schaterlach maakt hij iedereen vrolijk, hij kan het niet verdragen als je een boekje naast hem zit te lezen of probeert een dutje te doen, neenee, hij wil contact. Hij begint je dan te plagen, te kriebelen, smeekt om nog een liedje met hem te zingen, …
Toen ik hem zag dansen, kreeg ik ongelofelijk veel zin om gewoon met hem mee te dansen. Ik begon rond hem te springen en te huppelen. Hij riep van plezier en begon heel hard te springen. Zijn vreugde was aanstekelijk en ik genoot nog meer van het dansen. Nu en dan kwam hij met een grote glimlach naar me toe, viel in mijn armen en gaf me een kus. Daarna dansten we weer verder. En zo dansten we samen wel 10 minuten. Het was heerlijk. Dit was ons momentje. Het was perfect wat ik nodig had om mijn vermoeidheid even te laten verdwijnen. Het ideale opkikkertje.
SAM is een prachtige persoon. Hij wil zoveel mensen blij maken en lachend omhelzen, hij wil zoveel mensen graag zien. En ik vind het heerlijk om me te laten opvrolijken. Net zoals iedereen, heb ik het nodig dat iemand er voor me is en me graag ziet. Heel vaak probeer ik die hunker te camoufleren, maar als ik moe ben dan kan ik dat niet zo goed.
Gelukkig maar, want dan kan SAM doen wat hij zo graag doet. Iedereen heeft in zich ook het verlangen om graag gezien te worden en zelf anderen graag te zien. En sommige mensen zoals SAM zijn daarin heel duidelijk.
Hauerwas schrijft dat mensen met een handicap ons uitnodigen om ‘met hen’ te zijn en niet louter ‘voor hen’, niet alleen zorg te besteden ‘aan hen’.. Dit herken ik ook in Sams constante vraag: ‘Wees gewoon bij me, laten we samen dansen en van het leven genieten.’
Zeg me wie ik ben
Hauerwas geeft aan in zijn artikel dat kinderen met een handicap ons vaak een spiegel voorhouden waarin zwakheid, hulpeloosheid en afhankelijkheid zichtbaar worden. Het is niet altijd zo gemakkelijk om jezelf in die spiegel te zien.
Niet zolang geleden kwam Lies, iemand met een handicap uit een andere Arkgemeenschap, een weekend bij ons op bezoek. Lies is pas in de gemeenschap. Ik had gehoord dat ze niet zo gemakkelijk is in de omgang. Ze speelt mensen tegen elkaar uit, chanteert, dreigt, manipuleert, … Ik hield mijn hart vast voor ’t weekend. Toen ik haar van de trein ging afhalen, zette ik me al schrap. “Hier gaan we”, dacht ik.
Samen met een assistent stapte ze van de trein. Nu ja, afstappen…, ze was totaal in paniek. Ze durfde de trap niet af te gaan en wist niet wat te doen met haar rugzak die ze bij had. De assistent die haar vergezelde bleef kalm en vastberaden en zo lukte het hen om van de trein te stappen.
En ik stond daar, met mijn groot harnas aan, gewapend voor de strijd om met haar een weekend samen te leven. Maar toen ik haar zag sukkelen en angstig zag afstappen, brak er een snaar in me. “Oh God”, dacht ik, “ik was vergeten dat Gij ook op die trein zat. Natuurlijk mogen jullie een weekendje bij ons komen wonen.” Ik besefte plots heel hard dat ze ook een beetje Christus was die van de trein stapte; ze was een vreemdeling en vroeg me om haar op te nemen. Door haar hulpeloosheid maakte ze het goede in me wakker en riep me op zorgzaam met haar om te gaan. Plotseling was ze voor mij niet langer een vervelende hindernis, maar een mens van vlees en bloed die me om hulp vroeg.
Ik ging naar haar toe en zei wie ik was. Ze keek me aan en zei: “Ge moogt het mij niet kwalijk nemen, maar ik ben wel een beetje zenuwachtig voor dit weekend. Ik ga allemaal nieuwe mensen en dingen leren kennen. Maar ik ga mijn best doen. En ik hoop dat het een leuk weekend wordt.” Met haar eenvoudige, oprechte woorden zat ze recht in de roos. Ze voelde en verwoordde wat ik ook dacht. Alleen probeerde ik mezelf weg te steken achter een ik-laat-me-niet-door-jou-doen-houding. Haar oprechtheid ontwapende mij. Ons weekend samen kon beginnen. ’t Was niet eenvoudig, maar het is ons gelukt, en binnenkort gaan we samen op vakantie.
We hebben elkaar nodig
Luc is een man met een mentale handicap van 52 jaar. Sinds ongeveer een jaar vermagert hij heel erg en heeft hij zijn zin voor initiatief verloren. Als we hem niet helpen, wil hij niet meer opstaan, eten, drinken, naar ’t toilet gaan, … Hij heeft er de kracht niet meer voor. Het doet pijn iemand zo hard te zien achteruit gaan. En het roept allerlei soorten gevoelens in me wakker : machteloosheid, schuld, woede, angst, … Waarom toch hè. Waarom is leven vaak zo moeilijk? Maar het is Luc zelf die nieuw leven brengt.
Toen hij ziek werd, had ik het gevoel voor een grote berg te staan en de moed zonk me in de schoenen. Maar toen ik naast me keek, zag ik mensen met hetzelfde gevoel, ook hopeloos naar de berg turend. We hebben elkaar en als we onze handen in elkaar slaan, dan kunnen we samen die berg wel beklimmen.
Luc zorgt ervoor dat we zien dat we elkaar nodig hebben. Zijn aanwezigheid is voor ons een vraag tot gemeenschap. ‘Wil jij samen met anderen, hoe verschillend iedereen ook is, zorg voor mij dragen nu ik het zo moeilijk heb?’. Luc is het cement van onze gemeenschap. Hij zorgt ervoor dat we, ondanks onze grote verschillen in karakter, visie, afkomst, nationaliteit, leeftijd, … toch samen moeten leven en een weg tot eenheid kunnen vinden – met vallen en opstaan.
Hauerwas schrijft: “Kinderen met een handicap herinneren er ons heel uitdrukkelijk aan dat we een gemeenschap vormen in grote verscheidenheid. Mensen zijn in wezen bang van verschillen en zien die eerder als een bedreiging dan als een kans.” Luc zorgt ervoor dat we die bedreiging als een kans (moeten) leren zien. En het lukt hem vrij aardig…
Ik heb je nodig
Er zijn zo van die momenten dat alle werk, zorgen en ruzies me plots teveel worden. Dan heb ik het gevoel niet meer vooruit te kunnen en zou ik me ‘t liefst terugtrekken in mijn bed diep onder mijn dekens. Maar dat gaat niet, het leven kan niet blijven stil staan.
Dan doet het ongelofelijk veel deugd om moe naast Luc in de zetel te zitten en te genieten van zijn aanwezigheid. Dan vraagt hij met van die grote Bambi-ogen: “Hoe is ‘t?” En dan is het alsof hij recht in mijn zieleke zieltje kijkt en weet wat er in me omgaat. Hij lacht me dan toe en geeft me een kusje. Hij weet dat ik hem nodig heb om er weer bovenop te komen en gunt me de tijd die ik nodig heb. En dan komt Ruth, iemand met een handicap, thuis en zegt: “Maar jij moet dat toch niet alleen doen. Ik ben er toch ook. Ik zal wel naar de Post en naar de Kopiewinkel gaan voor jou.” En de assistent met wie ik ruzie heb gemaakt, zegt me: “Ik heb paars WC-papier, je lievelingskleur, voor je gekocht om je wat op te beuren.”
Ik weet dat ik andere mensen nodig heb om te leven, alleen kan ik het niet. En het is goed zo. Het is goed om anderen nodig te hebben en me nu en dan heel kwetsbaar te voelen. Dan kunnen anderen op hun beurt ook zorg dragen voor mij. En dat is hartverwarmend voor iedereen.
Ik moet leren omgaan met wat klein en kwetsbaar in me is, net zoals iedereen. Kwetsbaarheid behoort tot ons menszijn. Een maatschappij die probeert alles wat klein en weerloos is langs de kant te schuiven, mist iets fundamenteel menselijk en wordt een koude maatschappij. We moeten leren omgaan met onze eigen broosheid. En de mensen met een handicap met wie ik samenleef, zijn hierin mijn voorgangers. Als ik zie hoe Sam die danst een bron van vreugde is, hoe Lies iemand kan ontwapenen en hoe Luc mensen kan nabij zijn en verenigen, dan heb ik hoop. Dan geloof ik in de toekomst. Dan hebben mensen met een handicap hun plaats in de wereld. En ik ben blij dat ik met hen mee mag bouwen aan een betere wereld.